उल्हासनगर (सुधीर गुजर): बौद्ध धम्माची शिकवण, तथागत गौतम बुद्धांचे मानवतावादी विचार आणि भारतीय संविधानाने दिलेली समता, स्वातंत्र्य, बंधुता व न्यायाची मूल्ये समाजात अधिक दृढ करण्याच्या उद्देशाने उल्हासनगरमध्ये वर्षावास सांगता समारंभ आणि कठीण चिवरदान सोहळ्याचे आयोजन करण्यात आले. या धार्मिक व सांस्कृतिक सोहळ्याच्या निमित्ताने उल्हासनगर महानगरपालिकेचे वंचित बहुजन आघाडीचे नगरसेवक तथा स्थायी समिती सदस्य विकास रतन खरात यांच्यातर्फे भोजनदान कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला. मातोश्री आशा रतन खरात यांच्या सुपुत्राने सामाजिक बांधिलकीच्या भावनेतून पुढाकार घेतल्याने या उपक्रमाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.मैत्री विहार, उल्हासनगर, जिल्हा ठाणे येथे संघमित्रा बुद्ध वंदना संघाच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यक्रमातून धार्मिक परंपरेचे जतन करण्याबरोबरच समाजातील बंधुभाव, मानवता, दानशीलता आणि सामाजिक एकात्मतेचा संदेश देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
बौद्ध धम्मात दानाला केवळ वस्तू किंवा अन्न देण्याची कृती न मानता, करुणा, परस्पर सहकार्य आणि सर्व प्राणिमात्रांविषयी मैत्रीभाव व्यक्त करण्याचे माध्यम मानले जाते. याच विचारधारेतून भोजनदानाच्या उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले.वर्षावास सांगता आणि कठीण चिवरदान सोहळ्याला धार्मिक महत्त्वबौद्ध परंपरेत वर्षावासाला विशेष महत्त्व आहे. वर्षावासाच्या काळात भिक्खू संघाकडून धम्मचिंतन, अध्ययन, साधना आणि धार्मिक प्रवचनांवर भर दिला जातो. या कालावधीच्या समाप्तीनिमित्त आयोजित करण्यात येणारा वर्षावास सांगता समारंभ हा धम्मपरंपरेतील एक महत्त्वाचा धार्मिक प्रसंग मानला जातो.वर्षावास सांगता समारंभासोबत आयोजित कठीण चिवरदान सोहळ्यात भिक्खू संघाप्रती आदर, श्रद्धा आणि कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. चिवरदान ही बौद्ध उपासकांच्या दानपरंपरेतील महत्त्वाची प्रथा असून, तिच्यामागे त्याग, संयम, सेवा आणि धम्माप्रती निष्ठा या मूल्यांचा संदेश आहे.उल्हासनगरमध्ये आयोजित या सोहळ्याच्या माध्यमातून बौद्ध संस्कृतीची परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवणे, धम्मविचारांची ओळख दृढ करणे आणि सामाजिक जीवनात नैतिक मूल्यांचे महत्त्व अधोरेखित करणे, असा व्यापक आशय या कार्यक्रमाशी जोडलेला आहे.
विकास रतन खरात यांच्यातर्फे भोजनदान; सेवाभावाला प्राधान्यधार्मिक कार्यक्रमाच्या निमित्ताने आयोजित भोजनदान हा या सोहळ्यातील महत्त्वाचा सामाजिक उपक्रम ठरला. नगरसेवक तथा स्थायी समिती सदस्य विकास रतन खरात यांच्यातर्फे भोजनदानाचे आयोजन करण्यात आले. धार्मिक श्रद्धा आणि सामाजिक उत्तरदायित्व यांची सांगड घालणाऱ्या या उपक्रमातून समाजसेवेचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले.भोजनदान ही भारतीय समाजपरंपरेतील सेवाभावाची एक महत्त्वाची अभिव्यक्ती आहे. कोणताही भेदभाव न करता अन्नदान करणे, गरजू व्यक्तींच्या गरजांची जाणीव ठेवणे आणि समाजातील प्रत्येक घटकाप्रती आपुलकीची भावना जोपासणे, ही या उपक्रमामागील व्यापक सामाजिक मूल्ये आहेत.आजच्या धावपळीच्या जीवनात सामाजिक संबंध अधिक दृढ करण्यासाठी आणि विविध घटकांमध्ये परस्पर सहकार्य वाढवण्यासाठी अशा उपक्रमांचे महत्त्व वाढत आहे. धार्मिक सोहळ्याच्या निमित्ताने भोजनदानाचे आयोजन केल्यामुळे श्रद्धा आणि प्रत्यक्ष कृती यांच्यातील संबंध अधोरेखित होतो. दानधर्म हा केवळ धार्मिक विधीपुरता मर्यादित न राहता तो समाजोपयोगी कार्याच्या रूपाने व्यक्त व्हावा, हा संदेश अशा उपक्रमांतून मिळतो.डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या समतावादी विचारांना अभिवादनबौद्ध धम्माचा सामाजिक आशय मांडताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचा उल्लेख अपरिहार्य ठरतो. त्यांनी बौद्ध धम्माचा स्वीकार करून भारतीय समाजाला समता, स्वाभिमान, विवेकनिष्ठा आणि मानवी प्रतिष्ठेचा मार्ग दाखवला. जातिभेद, सामाजिक विषमता आणि अन्याय यांपासून मुक्त समाजाची निर्मिती व्हावी, हा त्यांच्या विचारांचा केंद्रबिंदू होता.वर्षावास सांगता समारंभ आणि कठीण चिवरदान सोहळ्यासारख्या कार्यक्रमांमुळे या विचारांचे स्मरण करण्याची आणि त्यांचा सामाजिक जीवनाशी संबंध जोडण्याची संधी उपलब्ध होते. बुद्धांचे करुणेचे तत्त्वज्ञान आणि बाबासाहेबांचे समतेचे विचार यांचा संगम सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रेरणादायी ठरतो.भोजनदानासारख्या उपक्रमांमधून व्यक्त होणारी मानवसेवेची भावना हीदेखील याच व्यापक मूल्यव्यवस्थेशी जोडलेली आहे. समाजातील व्यक्तींची प्रतिष्ठा जपणे, परस्पर सन्मान राखणे आणि सार्वजनिक जीवनात बंधुभावाला प्राधान्य देणे, ही समताधिष्ठित समाजनिर्मितीची महत्त्वाची तत्त्वे आहेत.बुद्धवंदना, धम्मचिंतन आणि सामाजिक एकात्मतेचा संदेशमैत्री विहार येथे आयोजित धार्मिक कार्यक्रमाला बौद्ध परंपरेतील विविध उपक्रमांची पार्श्वभूमी लाभली. बुद्धवंदना, धम्मविचार, चिवरदान आणि भोजनदान या माध्यमांतून श्रद्धा, साधना आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा समन्वय साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
बौद्ध धम्मातील पंचशील, करुणा, मैत्री, प्रज्ञा आणि सम्यक आचरण ही तत्त्वे केवळ धार्मिक जीवनापुरती मर्यादित नसून सामाजिक जीवनासाठीही मार्गदर्शक आहेत. व्यक्तीने स्वतःच्या आचरणातून नैतिक मूल्यांचे पालन करावे, इतरांच्या दुःखाची जाणीव ठेवावी आणि समाजात शांतता व सलोखा टिकवण्यासाठी प्रयत्न करावेत, अशी शिकवण या तत्त्वांमधून मिळते.अशा धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे समाजातील नागरिकांना एकत्र येण्याची, विचारांची देवाणघेवाण करण्याची आणि परस्परांतील संबंध दृढ करण्याची संधी मिळते. विशेषतः नव्या पिढीला बौद्ध संस्कृतीची ओळख करून देणे आणि धम्मातील मानवतावादी विचारांची माहिती देणे, या दृष्टीनेही अशा कार्यक्रमांना महत्त्व आहे.सामाजिक बांधिलकीतून लोकसेवेचा संदेशलोकप्रतिनिधींची भूमिका केवळ नागरी प्रश्न मांडणे, विकासकामांचा पाठपुरावा करणे किंवा प्रशासकीय कामकाजात सहभाग घेणे एवढ्यापुरती मर्यादित नसते. समाजातील सांस्कृतिक, सामाजिक आणि मानवी गरजांशी जोडलेले उपक्रमही सार्वजनिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग असतात. धार्मिक-सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून समाजाशी संवाद साधणे आणि सेवाभावी उपक्रमांना प्रोत्साहन देणे, यामुळे सामाजिक सहभागाला चालना मिळू शकते.या पार्श्वभूमीवर विकास रतन खरात यांच्यातर्फे आयोजित भोजनदान उपक्रमाकडे सामाजिक बांधिलकीच्या दृष्टिकोनातून पाहता येते. धार्मिक श्रद्धेच्या जोडीला समाजोपयोगी कृतीला महत्त्व देण्याचा संदेश या उपक्रमातून पुढे आला आहे.समाजातील वंचित, गरजू आणि विविध सामाजिक घटकांपर्यंत मदतीची भावना पोहोचवण्यासाठी अशा उपक्रमांना सातत्य मिळणे आवश्यक आहे. दान, सेवा आणि सहकार्य ही मूल्ये प्रत्यक्ष व्यवहारात उतरली, तर सामाजिक एकात्मता अधिक बळकट होऊ शकते.बौद्ध संस्कृतीचे जतन आणि पुढील पिढीपर्यंत धम्मविचार पोहोचवण्याचे आवाहनआजच्या बदलत्या सामाजिक परिस्थितीत सांस्कृतिक वारसा जतन करणे आणि नव्या पिढीला त्यातील मूल्यांची ओळख करून देणे ही महत्त्वाची जबाबदारी आहे. बुद्धांच्या विचारांमधील विवेक, करुणा, शांतता आणि समतेचा संदेश समाजातील विविध स्तरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी धार्मिक संस्था, सामाजिक संघटना आणि नागरिकांचा सहभाग महत्त्वाचा ठरतो.वर्षावास सांगता समारंभ, कठीण चिवरदान, बुद्धवंदना आणि भोजनदान यांसारखे उपक्रम बौद्ध परंपरेचे जतन करण्यासोबतच समाजात मानवतेची भावना रुजवण्याचे कार्य करतात. धार्मिक कार्यक्रमाचे खरे सामाजिक महत्त्व तेथून मिळणाऱ्या प्रेरणेचे दैनंदिन जीवनातील आचरणात रूपांतर होण्यात आहे. उल्हासनगरमध्ये आयोजित या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने बौद्ध धम्मातील करुणा, दानशीलता आणि बंधुता या मूल्यांचा पुनरुच्चार झाला. विकास रतन खरात यांच्यातर्फे आयोजित भोजनदानाने धार्मिक सोहळ्याला समाजसेवेची जोड दिली असून, अशा उपक्रमांतून सामाजिक एकात्मता आणि मानवतावादी विचारांना प्रोत्साहन मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करता येते.तथागत गौतम बुद्धांचा करुणेचा मार्ग, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे समतेचे तत्त्वज्ञान आणि समाजसेवेची भावना यांचा संगम साधणारा हा उपक्रम उल्हासनगरमधील बौद्ध सांस्कृतिक परंपरेच्या जतनाबरोबरच सामाजिक बांधिलकीचा संदेश देणारा ठरला.
